حکومەتی هەرێمی کوردستان

نوێنەرایەتی لە ئیسپانیا

پەرلەمان

پەرلەمانی کوردستان ئەنجوومەنی یاسادانانی هەرێمی کوردستانە کە بە شێوەیەکی دیموکراسی هەڵدەبژێردرێت. پەرلەمان لە یەک ژوور پێکهاتووە. ئەرکە سەرەکییەکانی پەرلەمان بریتین لە:

ئەو پرەنسیپانەی کە پەرلەمانی کوردستان پێی بەڕێوە دەچێت بریتین لە: ئازادی، فرەیی، بەرپرسیارێتی، کراوەیی و نوێنەرایەتیکردنی هەموو خەڵکی هەرێمی کوردستان.

پێکهاتەی پەرلەمان: گەرەنتی نوێنەرایەتی فراوان

ئەنجوومەنی نوێنەران لە ١١١ کورسی پێکهاتووە (وەک لە یاسای ژمارە یەکدا هاتووە کە لە ساڵی ١٩٩٢ پەسەند کراوە). پەرلەمانی کوردستان بە سەرۆکایەتیی سەرۆکی پەرلەمان، د.ڤالا فەرید، یاریدەدەرەکەی کاک هێمن هەورامییە.

لە مانگی شوباتی ساڵی ٢٠٠٩ چەند هەموارکردنێک لە یاسای هەڵبژاردنەکاندا کرا بۆ ئەوەی هەموو گروپەکان لە نوێنەرایەتیدا بگرێتەوە. کەمترین تەمەنی پێویست بۆ کاندیدی پەرلەمان لە ٣٠ ساڵەوە بۆ ٢٥ ساڵ کەمیکردووە. لە هەڵبژاردنەکانی پێشوودا کورسی بۆ پێکهاتە کەمینەکان تەرخانکرابوو، ژمارەی کورسییەکانی تایبەت بە مەسیحییەکان و تورکمانەکان بۆ هەر گروپێک بۆ پێنج کورسی زیادکرابوو. کەمترین پشکی یاسایی ژنانی پەرلەمانتار لە ٢٥ بۆ ٣٠%ی پێکهاتەی ئەنجوومەن زیادکرا.

مێژووی پەرلەمانی کوردستان

پەرلەمان لە ساڵی 1992 دامەزرا، لە یەکەم هەڵبژاردنی ئازاد و دادپەروەرانەدا کە لە هەرێمی کوردستان و سەرتاسەری عێراق بەڕێوەچوو.

بە ئامانجی پاراستنی هاوڵاتیانی مەدەنی لە هێرشی هێزە سەربازییەکانی عێراق لە دوای جەنگی کەنداو لە ساڵی ١٩٩١؛ ئەمریکا و بەریتانیا و فەرەنسا ناوچەیەکی دژە فڕینیان دروستکرد لە سەرووی هێڵی پانی 36º کە بە کوردستاندا تێدەپەڕێت. لەسەر وشکانی ناوچەیەکی ئەمنی بە هێزی سەربازی یازدە وڵاتەوە دامەزرا. ئەم ناوچەیە ئەمنی و قەدەغەکردنی فڕین پاڵپشتی و هاندانی زۆریان بۆ پەنابەران کرد بۆ گەڕانەوە بۆ ماڵەوە، لەوانە ئەوانەی لە حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا هەڵاتبوون.

لە کۆتاییەکانی ساڵی ١٩٩١ سەدام حوسێن سەرباز و ئیدارەی خۆی و هەروەها ئاڵای نیشتمانی لە بەشێک لە هەرێمی کوردستان کشاندەوە. سەدام حسێن، بۆ زیاتر قورسکردنی دۆخی سەختی، زیادی کرد بۆ گەمارۆی نێودەوڵەتی نەتەوە یەکگرتووەکان کە قورسایی لەسەر عێراق، گەمارۆیەکی ناوخۆیی زیادەی ناوچەکە، سەرکوتکردنی دابینکردنی خۆراک و نەوت، بێبەشکردنی کارەبای و ڕێگریکردن لە کۆچکردن بۆ ناوچەکانی دیکە.لە وڵات.

بەرەی کوردستانی بە هاوپەیمانی لەگەڵ گرووپە سیاسییە جیاوازەکانی هەرێمی کوردستان و ڕووبەڕووی بۆشایی ئیداری و دوو گەمارۆی دوولایەنە بوویەوە، بڕیاریدا هەڵبژاردنی گشتی ئەنجام بدرێت. ئامانج لێی دامەزراندنی ئیدارەیەک بوو کە خزمەتگوزارییە گشتییە سەرەتاییەکان دابین بکات و پێداویستییە سەرەتاییەکانی خەڵک تێر بکات. هەروەها دانیشتووان خواستێکی زۆریان دەربڕی بۆ هەڵبژاردنی نوێنەرانی خۆیان. ئەو هەڵبژاردنە کە لە 19ی ئایاری 1992 بەڕێوەچوو، یەکەم هەڵبژاردنی پەرلەمانی ئازاد و دادپەروەرانە بوو لە مێژووی عێراقدا. نوێنەرایەتی لە ئەنجومەنی نوێنەران بە کەمترین سنووری ٧% دامەزرا. ژمارەی ئەو کەسانەی کە چوونەتە سەر سندوقەکانی دەنگدان زۆر زۆر بوون و چاودێرانی نێودەوڵەتیش ئاگاداربوون کە هەڵبژاردن ئازاد و دادپەروەرانە و دیموکراسی بووە. دوای دەیان ساڵ لە دیکتاتۆرییەت، خەڵکی کوردستان توانی بۆ یەکەمجار لە مێژوودا دەنگ بە نوێنەرانی خۆیان بدەن.

ئەم هەڵبژاردنە هەرێمیانە بووە هۆی پێکهێنانی یەکەمین ئەنجوومەنی نیشتمانی کوردستان و دامەزراندنی حکومەتی هەرێمی کوردستان. سەرکردە و خەڵکی هەرێمی کوردستان بڕیاریاندا بە بەشێک لە عێراق بمێننەوە و هەموو یاسا نیشتمانییەکان بگرنەبەر و پابەند بن جگە لەوانەی پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ و گشتگیرن. لە 15ی تەمووزی ساڵی 1992، ئەنجومەنی نیشتمانیی کوردستان یاسای ژمارە 1ی پەسەند کرد، کە یەکەم یاسای ئەم مەجلیسەیە و وەک ئەنجومەنی یاسادانان پێکیهێنا.

تا ئێستا لە ئەنجامی هەڵبژاردنی ساڵانی 1992، 2005، 2009، 2013 و 2018 پێنج پەرلەمان پێکهێنراون، لە ساڵی 2009 ناوی ئەنجومەنی نیشتمانیی کوردستان گۆڕدرا بۆ پەرلەمانی کوردستان.

هەڵبژاردنی پەرلەمانی...

هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان لانیکەم هەر ٤ ساڵ جارێک بانگهێشت دەکرێت (وەک لە مادەی ٨ی یاسای هەڵبژاردنەکانی کوردستاندا هاتووە). دوایین هەڵبژاردنی پەرلەمان ڕۆژی 30ی ئەیلولی 2018 بەڕێوەچوو.

هەر کەسێک تەمەنی لە سەرووی هەژدە ساڵەوە بێت، کە پێگەی هاوڵاتی هەرێمی کوردستانی هەبێت، و لە تۆماری هەڵبژاردنەکاندا بێت، مافی ئەوەی هەیە ڕاستەوخۆ و گشتگیر و تایبەت دەنگ بدات. هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان لەسەر بنەمای سیستەمی نوێنەرایەتی ڕێژەیی بە لیستی حزبی داخراوەوە دامەزراوە. دەنگدەران دەنگ بە لیستی کاندیدەکانی سەر بە حزبێک دەدەن و دەنگ بە کاندیدێکی تاکەکەسی نادەن. کاتێک ئەنجامی هەڵبژاردنەکان ڕادەگەیەنرێت، هەر لایەنێک ژمارەیەک کورسی پەرلەمانی بۆ دیاری دەکرێت کە ڕێژەیی لەگەڵ ژمارەی دەنگە بەدەست هێنراوەکان، و بەپێی پێگەی خۆیان لە لیستەکەدا دەبنە جێگر.

توانای یاسایی پەرلەمانی کوردستان[1]

وەک لە دەستووری فیدراڵی عێراقدا جێگیر کراوە، پەرلەمان ئۆتۆنۆمییەکی بەرچاوی هەیە بۆ مشتومڕکردن و پەسەندکردنی سیاسەتەکان لە ژمارەیەکی زۆر بواردا: خزمەتگوزاری تەندروستی، پەروەردە و ڕاهێنان، پۆلیس و ئاسایش، ژینگە، سامانە سروشتییەکان، کشتوکاڵ، نیشتەجێبوون، بازرگانی ، پیشەسازی و وەبەرهێنان ، خزمەتگوزاری و کاروباری کۆمەڵایەتی، گواستنەوە و ڕێگاوبان، ڕۆشنبیری و گەشتیاری، وەرزش و کات بەسەربردن، شوێنەوارە کۆنەکان و بینا مێژووییەکان.

پەرلەمانی کوردستان دەسەڵاتی یاسادانان لەگەڵ دەسەڵاتی فیدراڵی عێراقدا هاوبەشە لەم بوارانەی خوارەوە: گومرگ، وزەی کارەبا و دابەشکردنی، پلاندانانی گشتی، سەرچاوەکانی ئاوی ناوخۆ. بەڵام ئەو یاسایانەی لە پەرلەمانی کوردستان دەردەچن ئەولەویەتیان هەیە (باوەڕن).

جگە لەوەش بەپێی ماددەی 121ی دەستووری فیدراڵی عێراق، پەرلەمانی کوردستان مافی خۆیەتی هەموارکردنەوەی جێبەجێکردنی ئەو یاسایانە بکات کە لە چوارچێوەی یاسا گشتییەکانی عێراقدان بەڵام سەر بە کایەیەکن کە تایبەت نییە بە دەسەڵاتی فیدراڵی.


بۆ زانیاری زیاتر لەسەر پەرلەمانی کوردستان سەردانی ماڵپەڕی پەرلەمانی کوردستان بکەن. پەرلەمانی هەرێمی کوردستان – عێراق 

ckbكوردی‎
Scroll to Top
💬 ¿Necesitas ayuda?